"Festiwal niezależnej kultury czeskiej i słowackiej zorganizowany jesienią 1989 roku we Wrocławiu był uwerturą dla Aksamitnej Rewolucji."                                      Vaclav Havel

Te słowa adresowane do Solidarności Polsko-Czesko-Słowackiej (SPCzS) w kilka dni po objęciu urzędu prezydenta Czechosłowacji przez Vaclava Havla oddały uznanie dla grupy ludzi tworzących „międzynarodówkę dysydentów” w dekadzie lat 80. XX wieku.

Powstanie SPCzS poprzedziły dwa wydarzenia, które stanowiły swoisty drogowskaz jej dalszych działań. Pierwszym, były spotkania przedstawicieli KSS KOR i Karty ’77 w Karkonoszach w 1978 roku, drugim zaś - ”Posłanie I Zjazdu Delegatów NSZZ Solidarność do ludzi pracy Europy Wschodniej”.

Działacze polskiej opozycji przedsierpniowej rozumieli autentyczną potrzebę współdziałania środowisk demokratycznych ponad granicami. Dzięki ich staraniom, w październiku 1981 roku, doszło do podpisania konspiracyjnej umowy powołującej do życia SPCzS. Jej celem  była wymiana informacji o inicjatywach demokratycznych w Polsce i Czechosłowacji oraz represjach stosowanych przez komunistyczne władze wobec działaczy opozycyjnych. Koncentrowała się na realizacji konkretnych zadań, takich jak: przerzut niezależnych wydawnictw, sprzętu poligraficznego, pomoc więźniom politycznym, akcje ekologiczne, popularyzowanie dorobku niezależnych twórców, czynne demonstrowanie solidarności wobec łamania elementarnych praw obywatelskich. Właśnie to odwołanie do elementarnych wartości stanowiło siłę i w beznadziei lat 80. dawało jakże potrzebne poczucie sukcesu z realizacji konkretnych zadań. Dlatego też SPCzS stała się żywym symbolem opozycyjnej współpracy ponad granicami – takim przewrotnym ucieleśnieniem zdezawuowanego przez komunistyczny reżim hasła „w jedności siła”.

Ukoronowaniem okresu opozycyjnej współpracy był Festiwal Czeskiej i Słowackiej Kultury Niezależnej zorganizowany w Wrocławiu w pierwszych dniach listopada 1989 roku Dla kilku tysięcy młodych Czechów i Słowaków był on pierwszą okazją do bezpośredniego kontaktu z twórcami emigracyjnymi. Był też okazją do przełamania bariery strachu i lęków przed zakazami reżimu i stanowił, jak to określił Vaclav Havel, swoistą uwerturę dla Aksamitnej Rewolucji.

Również po 1989 roku SPCzS utrzymała swój etos, unikając pokusy zaangażowania w doraźne gry polityczne. Zawsze potrafiła zgromadzić wokół konkretnych zadań ludzi z odmiennych politycznie środowisk unikając aspiracji do zawłaszczania kontaktów i centralizowania swej struktury. Corocznie organizowane są festiwale teatralne i filmowe w Cieszynie, we Wrocławiu Dni Kultury Czeskiej zostały przekształcone w Festiwal Wyszehradzki, na Ziemi Kłodzkiej wiele tysięcy uczestników gromadzą Polsko-Czeskie Dni Kultury Chrześcijańskiej. Długoletnie zabiegi SPCzS doprowadziły do otwarcia przejść granicznych na górskich szlakach turystycznych i harmonijnej współpracy administracji i stowarzyszeń na polsko-czeskim pograniczu. SPCzS nie ograniczało się wyłącznie do współpracy polsko – czesko – słowackiej. Poprzez Fundację SPCzS zrealizowane zostały liczne szkolenia i staże dla działaczy organizacji pozarządowych, dziennikarzy, samorządowców z krajów byłego Związku Radzieckiego.

Naszym szczęściem jest to, że przed ćwierćwieczem zaangażowaliśmy się w słuszna sprawę. Konkretne zadania określamy wspólnie, ważąc rację partnerów z drugiej strony granicy. Nasze spotkania, rozmowy i dyskusje doprowadziły do trwałych i bezinteresownych przyjaźni, silniejszych niż dzielące nas różnice.

Zawsze unikaliśmy wielkich słów, jednak rocznica upoważnia do metaforycznego stwierdzenia, że przez minione ćwierćwiecze Solidarność Polsko - Czesko - Słowacka, przemierzając swój „szlak do wolności”, przebyła drogę od międzynarodówki dysydentów do obywatelskiej dyplomacji.